Sử dụng công cụ là việc sử dụng các vật thể để hoàn thành nhiệm vụ. Con người không phải là loài duy nhất làm điều này. Tinh tinh bắt mối bằng cành cây. Quạ chế tạo lưỡi câu từ dây thép. Rái cá biển đập vỡ vỏ sò bằng đá. Bạch tuộc mang vỏ dừa làm nơi trú ẩn di động. Sử dụng công cụ xuất hiện ở chim, động vật có vú, côn trùng và động vật thân mềm. Nó không phải là một hành vi đơn lẻ mà là một phạm trù bao gồm nhiều chiến lược khác nhau.

Điều làm nên sự khác biệt trong việc sử dụng công cụ của con người chính là tính phức tạp và tính tích lũy của nó. Con người chế tạo công cụ để tạo ra các công cụ khác. Dao đá gọt giũa ngọn giáo bằng gỗ. Ngọn giáo dùng để săn bắt động vật. Kim xương dùng để may quần áo. Hiệu ứng "bánh răng cóc" này, nơi mỗi thế hệ xây dựng dựa trên thế hệ trước, đã tạo ra mọi thứ từ rìu đá đến điện thoại thông minh. Việc sử dụng công cụ cũng định hình cơ thể. Bàn tay con người, với ngón cái đối lập và khả năng điều khiển vận động tinh tế, đã tiến hóa một phần thông qua việc chế tạo công cụ.

Ví dụ trên nhiều loài

• Tinh tinh sử dụng lá cây như miếng bọt biển và cành cây như vật thăm dò.
• Những con quạ New Caledonia đang tạo hình lưỡi câu từ những cành cây.
• Rái cá biển dùng đá để đập vỡ vỏ sò.
• Kiến sử dụng lá và đất để xây cầu.

Việc sử dụng công cụ không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của trí thông minh. Đó là một hành vi xuất hiện khi môi trường sống của động vật khiến nó trở nên hữu ích.