Ceza, takip ettiği davranışın gelecekteki olasılığını azaltan herhangi bir sonuçtur. Sıcak bir sobaya dokunup acı hisseden bir çocuğun tekrar dokunma olasılığı daha düşüktür. Hız cezası alan bir sürücü, aynı yol kesiminde yavaşlayabilir. Belirleyici özellik, sonucu uygulayan kişinin niyeti değil, tepki oranındaki azalmadır.

İki tür ceza ayırt edilir. Olumlu ceza, olumsuz bir olayı ekler. Olumsuz ceza ise istenen bir olayı ortadan kaldırır; örneğin ekran süresinin kaybı. Her ikisi de davranışı bastırabilir, ancak her ikisinin de yan etkileri vardır. Ceza, korku, saldırganlık veya kaçma girişimlerine yol açabilir. Organizmaya ne yapmaması gerektiğini söyler, ancak bunun yerine ne yapması gerektiğini belirtmez.

Bu nedenlerle birçok davranış analisti alternatif davranışların pekiştirilmesini tercih eder. Ceza kullanıldığında, en etkili yöntem anında, tutarlı ve pekiştirilen açık alternatif tepkilerle birlikte uygulanmasıdır.

• Bir davranışın gerçekleşme olasılığını azaltır.
• Olumlu biçim, olumsuz bir uyarıcı ekler.
• Olumsuz biçim, olumlu bir uyarıcıyı ortadan kaldırır.
• Genellikle istenmeyen duygusal yan etkilere yol açar.

Etik ve pratik hususlar, bu yöntemin uygulamalı ortamlarda kullanımını sınırlamaktadır.