İnsanlar nesneleri sınıflandırırken nadiren gerekli özelliklerin kesin bir listesini kontrol ederler. Bunun yerine, yeni nesneyi zihinsel bir prototiple, yani kategorinin en iyi veya en tipik örneğiyle karşılaştırırlar. Bir kızılgerdan, bir penguenden daha iyi bir kuş prototipidir. Bir çalışma masası sandalyesi, bir puf koltuktan daha iyi bir mobilya prototipidir.

Eleanor Rosch tarafından geliştirilen prototip teorisi, kategorileri merkezi eğilimler etrafında organize edilmiş olarak ele alır. Üyelik derecelidir. Bazı üyeler diğerlerinden daha belirgindir. Kategori üyeleri arasında sıkça görünen özellikler daha belirleyici hale gelir. Bu yaklaşım, insanların tipik örneklere neden daha hızlı ve daha güvenli bir şekilde tepki verdiğini açıklar.

Prototipler sabit fotoğraflar değildir. Deneyimlerden oluşan soyut ortalamalar olabilirler. Kültürel ve bireysel farklılıklar, neyin tipik sayılacağını şekillendirir. Yine de temel iddia, doğal kategorilerin klasik tanımlardan ziyade bir ideale benzerlik etrafında yapılandırıldığıdır.

• En iyi veya en tipik kategori üyesi
• "Ya hep ya hiç" yerine kademeli üyelik sistemi.
• Aile benzerliğine dayanarak
• Tepki süresindeki tipiklik etkilerini açıklar.

Bu teori, kavramlar, dil ve hatta ruhsal bozuklukların klinik teşhisi üzerine yapılan araştırmaları etkilemiştir.