Kontrola społeczna odnosi się do mechanizmów regulujących zachowania jednostek w społeczeństwie. Obejmuje ona prawa, normy, zwyczaje i instytucje, które zachęcają do konformizmu. Działa ona zarówno poprzez podmioty formalne (policję, sądy, szkoły), jak i nieformalne (rodzinę, przyjaciół, sąsiadów).

Kontrola społeczna nie zawsze jest represyjna. Może być tak prosta, jak uniesienie brwi, gdy ktoś wpycha się do kolejki. Może być tak dotkliwa, jak uwięzienie. Wewnętrzna kontrola społeczna to sytuacja, gdy ludzie regulują się sami, ponieważ mają zinternalizowane normy. Zewnętrzna kontrola społeczna to sytuacja, gdy inni egzekwują normy poprzez nagrody i kary.

Agenci kontroli społecznej

• Formalne: policja, sądy, więzienia, szkoły
• Nieformalne: rodzina, rówieśnicy, grupy religijne
• Wewnętrzne: sumienie, poczucie winy, wstyd
• Medycyna: psychiatria, zdrowie publiczne

Społeczeństwa różnią się pod względem zakresu sprawowanej kontroli. Reżimy autorytarne opierają się na nadzorze i karach. Społeczeństwa demokratyczne opierają się bardziej na zinternalizowanych normach i dobrowolnym posłuszeństwie. Jednak każde społeczeństwo ma swoje granice. Dewiacje i sprzeciw są zawsze obecne.