Sociale controle verwijst naar de mechanismen die het gedrag van individuen in de samenleving reguleren. Het omvat wetten, normen, gewoonten en instellingen die conformiteit bevorderen. Het werkt via zowel formele actoren (politie, rechtbanken, scholen) als informele actoren (familie, vrienden, buren).

Sociale controle is niet altijd repressief. Het kan zo simpel zijn als een opgetrokken wenkbrauw wanneer iemand voordringt in de rij. Het kan ook zo streng zijn als gevangenisstraf. Interne sociale controle is wanneer mensen zichzelf reguleren omdat ze normen hebben geïnternaliseerd. Externe sociale controle is wanneer anderen normen afdwingen door middel van beloningen en straffen.

Agenten van sociale controle

• Formeel: politie, rechtbanken, gevangenissen, scholen
• Informeel: familie, vrienden, religieuze groepen
• Innerlijk: geweten, schuldgevoel, schaamte
• Medisch: psychiatrie, volksgezondheid

Samenlevingen verschillen in de mate van controle die ze uitoefenen. Autoritaire regimes vertrouwen op surveillance en straf. Democratische samenlevingen steunen meer op geïnternaliseerde normen en vrijwillige naleving. Maar elke samenleving heeft grenzen. Afwijkend gedrag en verzet zijn er altijd.