Teoria umowy społecznej głosi, że władza polityczna opiera się na porozumieniu między rządzonymi. Ludzie rezygnują z pewnych swobód w zamian za ochronę i porządek. Idea ta sięga starożytnej Grecji, ale stała się centralnym elementem nowożytnej filozofii politycznej za sprawą Hobbesa, Locke'a i Rousseau. Hobbes argumentował, że bez rządu życie jest okrutne, brutalne i krótkie. Aby uciec od stanu natury, ludzie zgadzają się podporządkować suwerenowi. Locke argumentował, że stan natury nie jest wojną wszystkich ze wszystkimi, ale brakuje w nim neutralnego sędziego. Ludzie zgadzają się utworzyć rząd w celu ochrony swoich praw. Jeśli rząd zawiedzie, mają prawo do rewolucji. Rousseau argumentował, że umowa społeczna nie jest podporządkowaniem się suwerenowi, ale wyrazem woli powszechnej, zbiorowej woli ludu.

Teoria umowy społecznej była krytykowana. Niektórzy twierdzą, że umowa jest fikcją, że nikt tak naprawdę jej nie zawarł. Inni twierdzą, że ignoruje ona nierównowagę sił. Obrońcy odpowiadają, że umowa jest eksperymentem myślowym, sposobem na pytanie, jakie zasady sprawiedliwości wybraliby racjonalni ludzie. Rawls wykorzystał umowę społeczną w ten sposób, argumentując, że zasady sprawiedliwości powinny być wybierane za zasłoną niewiedzy. Umowa społeczna pozostaje silnym punktem odniesienia dla myślenia o zobowiązaniach politycznych, prawach i sprawiedliwości.

Kluczowi myśliciele w dziedzinie umowy społecznej

• Hobbes. Absolutna suwerenność, by uciec od stanu natury.
• Locke. Rząd ma chronić prawa naturalne, z prawem do rewolucji.
• Rousseau. Wola powszechna i suwerenność ludu.
• Rawls. Sprawiedliwość jako uczciwość, wybrana za zasłoną ignorancji.

Umowa społeczna nie jest wydarzeniem historycznym. To sposób uzasadnienia władzy politycznej poprzez pytanie, na co ludzie by się zgodzili.