Pikarejska fikcja opowiada o epizodycznych przygodach łobuzerskiego, niskiego pochodzenia bohatera, który żyje dzięki sprytowi w skorumpowanym społeczeństwie. Narracja jest zazwyczaj pierwszoosobowa i luźno skonstruowana.

Forma ta narodziła się w XVI-wiecznej Hiszpanii, gdzie powstały takie dzieła jak Lazarillo de Tormes. Pícaro – protagonista-łobuz – wędruje od mistrza do mistrza, demaskując społeczną hipokryzję poprzez serię spotkań, a nie poprzez jedną, spójną fabułę. Późniejsze przykłady to Moll Flanders, Huckleberry Finn oraz wiele współczesnych narracji o drodze i antybohaterach. Humor, satyra i trzeźwe spojrzenie na przetrwanie na marginesie społecznym charakteryzują ten styl.

Struktura powieści łotrzykowskiej jest otwarta i kumulatywna; zawsze można dodawać nowe epizody. Bohater może nauczyć się niewiele lub osiągnąć twardą, praktyczną mądrość. Niezmiennie atrakcyjna forma tkwi w jej mobilności, zasięgu społecznym i braku sentymentalnego moralizatorstwa. Pozostaje ona elastycznym narzędziem obserwacji społeczeństwa od dołu.

Opowieść o przebiegłym outsiderze, który w kolejnych odcinkach pokonuje pełen wad świat, ma charakter łotrzykowski.