Antibiotica hebben geen effect op virussen. Die taak is weggelegd voor antivirale middelen, een kleinere en complexere groep geneesmiddelen. Virussen zijn niet echt levend. Ze kapen gastcellen om zich te vermenigvuldigen, wat betekent dat elk geneesmiddel dat ze stopt, het risico loopt de cel waarin ze leven te beschadigen. Effectieve antivirale middelen vinden een oplossing door zich te richten op virale eiwitten die menselijke cellen niet hebben.

Herpes en hiv behoorden tot de eerste doelwitten. Acyclovir, geïntroduceerd in de jaren 80, blokkeert het virale DNA-polymerase en verkort de duur van herpesuitbraken. De behandeling van hiv evolueerde van enkelvoudige geneesmiddelen naar combinaties die het virus op meerdere punten aanpakken, waardoor een dodelijke infectie verandert in een beheersbare chronische aandoening. Griepantivirale middelen zoals oseltamivir werken het best wanneer ze binnen 48 uur na het begin van de symptomen worden ingenomen. Geneesmiddelen tegen hepatitis C, direct werkende antivirale middelen, kunnen de infectie bij de meeste patiënten binnen 8 tot 12 weken genezen.

Wat onderscheidt antivirale middelen?

• Timing. De meeste maatregelen werken het beste als ze vroeg worden gestart, voordat het virus zich wijdverspreid heeft.
• Resistance. Virussen muteren snel, daarom worden vaak combinaties van medicijnen gebruikt.
• Niet geschikt als geneesmiddel voor alles. Veel virale infecties, waaronder de gewone verkoudheid, hebben geen specifiek antiviraal middel.
• Vaccins blijven de eerstelijnspreventie. Antivirale middelen behandelen; vaccins voorkomen.

Remdesivir, gebruikt bij COVID-19, liet een bescheiden voordeel zien bij gehospitaliseerde patiënten. De zoektocht naar breder werkende antivirale middelen gaat door.