Opportuniteitskosten zijn de waarde van het op één na beste alternatief dat je hebt opgegeven. Het gaat niet om het geld dat je hebt uitgegeven, maar om wat je anders had kunnen doen met die tijd, dat geld of die middelen. Kiezen om voor een examen te studeren betekent bijvoorbeeld dat je een avond met vrienden opgeeft. De waarde van die avond maakt deel uit van de opportuniteitskosten.

Economen beschouwen opportuniteitskosten als de werkelijke kosten van een beslissing. Een bedrijf dat investeert in een nieuwe fabriek loopt de opbrengsten mis die het elders had kunnen behalen. Een overheid die geld uitgeeft aan een snelweg, ziet af van uitgaven aan ziekenhuizen. Elke keuze heeft een schaduwprijs.

Het concept is simpel, maar wordt gemakkelijk over het hoofd gezien. Mensen focussen zich op de directe kosten en vergeten de alternatieven. Dat leidt tot slechte beslissingen. Een gratis concert is niet gratis als je vrij neemt van je werk om erheen te gaan. Een goedkope vlucht is niet goedkoop als de reis twee dagen duurt.

Voorbeelden

• Tijd besteed aan studeren versus werken
• Geïnvesteerd geld versus uitgegeven geld
• Landbouwgrond versus woningbouw
• Vrije tijd versus overwerkvergoeding
• Prioriteiten voor overheidsuitgaven