Een primaire consument voedt zich rechtstreeks met producenten. Producenten zijn planten, algen en sommige bacteriën. Primaire consumenten zijn herbivoren. Ze eten planten. Ze vormen het tweede trofische niveau in een voedselketen. Producenten vormen het eerste niveau, primaire consumenten het tweede.

Voorbeelden hiervan zijn konijnen die gras eten, herten die bladeren eten en rupsen die zijdeplanten knagen. In aquatische ecosystemen grazen zoöplankton op fytoplankton. Primaire consumenten zetten plantaardig materiaal om in dierlijk weefsel. Die energie is vervolgens beschikbaar voor secundaire consumenten, die de primaire consumenten opeten.

Belangrijkste kenmerken van de consument

• Herbivoren: eten planten of algen.
• Tweede trofische niveau.
• Plantaardige energie omzetten in dierlijke biomassa.
• Prooi voor secundaire consumenten.
• Ze kunnen klein zijn (insecten) of groot (olifanten).

Primaire consumenten vormen de schakel tussen producenten en carnivoren. Zonder hen zou de energie van planten de hogere trofische niveaus niet bereiken. Ze zijn ook belangrijk voor de regulering van plantenpopulaties. Begrazing houdt de plantengroei in toom. Overbegrazing kan ecosystemen beschadigen. Onderbegrazing kan leiden tot overwoekering en een verhoogd brandrisico. Het evenwicht is fragiel. Primaire consumenten zijn vaak de meest talrijke dieren in een ecosysteem. Er zijn meer konijnen dan vossen. Meer zoöplankton dan vissen. Dat komt doordat er op elk trofisch niveau energie verloren gaat. Slechts ongeveer 10 procent van de energie in planten wordt omgezet in biomassa van primaire consumenten. De rest gaat verloren als warmte, afvalstoffen en ademhaling. Daarom hebben voedselketens zelden meer dan vier of vijf niveaus. Energie raakt op. Primaire consumenten vormen de eerste stap in de overdracht van die energie van planten naar dieren.