Een afwijkende mening is een schriftelijke verklaring van een rechter die het niet eens is met de beslissing van de meerderheid. Het verandert de uitkomst niet; de uitspraak van de meerderheid blijft van kracht. Maar afwijkende meningen zijn belangrijk omdat ze argumenten voor de toekomst bewaren en soms de basis vormen voor latere herzieningen.

Opperrechter John Marshall introduceerde begin 19e eeuw de praktijk van één meerderheidsuitspraak. Daarvoor schreef elke rechter afzonderlijk een uitspraak. Afwijkende meningen kwamen vaker voor naarmate de werklast van het hof toenam en de wetgeving complexer werd. Sommige afwijkende meningen zijn beroemd: de afwijkende mening van rechter Harlan in Plessy v. Ferguson, die van rechter Holmes in Abrams v. United States en die van rechter Blackmun in Bowers v. Hardwick.

Soorten afwijkende meningen

• Zuivere afwijkende mening: is het niet eens met het resultaat en de redenering.
• Gedeeltelijk eens, gedeeltelijk oneens: stemt in met sommige bevindingen.
• Afwijkende mening zonder standpunt: tegenstemmen maar niets op papier zetten.
• Per curiam afwijkende mening: kort en niet ondertekend.

Een afwijkende mening kan erop wijzen dat de kwestie nog niet is beslecht. Wanneer de samenstelling van het hof verandert, kan een eerdere afwijkende mening de nieuwe meerderheid worden. Dat is in het constitutioneel recht al vaker voorgekomen. Het schrijven van een afwijkende mening is een uiting van optimisme over de toekomst. Het zegt dat de discussie nog niet voorbij is, zelfs als de stemming vandaag verloren gaat.