Sự trớ trêu kịch tính xảy ra khi khán giả biết điều gì đó mà một hoặc nhiều nhân vật không biết. Sự khác biệt giữa hai mức độ nhận thức này tạo ra sự căng thẳng, hài hước hoặc bi thương.

Trong vở opera Oedipus Rex, khán giả hiểu được thân thế thực sự của Oedipus từ rất lâu trước khi chính anh ta nhận ra; mỗi bước tiến tự tin của anh ta hướng tới sự thật càng làm tăng thêm tính trớ trêu. Trong phim hài, cấu trúc tương tự tạo ra tiếng cười khi các nhân vật mắc sai lầm do thiếu hiểu biết về những sự thật mà khán giả đã biết. Phim kinh dị và phim giật gân khai thác tính trớ trêu kịch tính bằng cách cho người xem thấy được mối nguy hiểm mà nhân vật chính chưa nhận ra.

Mâu thuẫn kịch tính khác với mâu thuẫn bằng lời nói (nói ngược lại với ý muốn) và mâu thuẫn tình huống (đảo ngược kỳ vọng). Nó là một đặc điểm cấu trúc của mối quan hệ giữa khán giả và nhân vật. Hiệu quả phụ thuộc vào việc tiết lộ thông tin một cách cẩn thận: khán giả phải biết được sự thật quan trọng vào đúng thời điểm và sau đó quan sát các nhân vật hành động mà không có thông tin đó.

Khi khán giả nắm giữ những kiến ​​thức mà các nhân vật không có, thì đó là lúc sự trớ trêu kịch tính phát huy tác dụng.