Chế độ thủ lĩnh là một xã hội phân cấp do một thủ lĩnh lãnh đạo, quyền lực được thừa kế. Nó nằm giữa nhóm nhỏ bình đẳng và nhà nước phân tầng hoàn toàn. Chế độ thủ lĩnh xuất hiện ở nhiều nơi trên thế giới: Polynesia, Tây Bắc Thái Bình Dương, Tây Phi và Bắc Mỹ thời tiền Columbus. Quy mô dân số dao động từ vài nghìn đến hàng chục nghìn người, thường phân bố rải rác ở nhiều làng mạc dưới sự lãnh đạo của một người.

Thứ bậc rất quan trọng trong một chế độ thủ lĩnh. Mọi người không bình đẳng; một số dòng họ có địa vị cao hơn những dòng họ khác. Thủ lĩnh thu cống nạp, phân phối của cải và giải quyết tranh chấp. Ông ta hoặc bà ta cũng có thể tổ chức lao động cho các công trình công cộng như kênh tưới tiêu, đền thờ hoặc gò mộ. Quyền lực là có thật nhưng không tuyệt đối. Những thủ lĩnh không phân phối của cải một cách hào phóng hoặc cai trị hà khắc có thể mất đi người theo dõi.

Đặc điểm chung

• Chức vị cha truyền con nối và dòng dõi quý tộc.
• Phân phối lại hàng hóa thông qua người đứng đầu.
• Các trung tâm nghi lễ có gò đất hoặc tượng đài.
• Chuyên môn hóa nghề thủ công và cống nạp.

Các lãnh địa vốn dĩ không ổn định. Một số phát triển thành nhà nước; số khác sụp đổ hoặc tan rã. Nghiên cứu về chúng giúp giải thích làm thế nào sự bất bình đẳng trở nên ăn sâu trong xã hội loài người.