Zihinsel kalıp, bir probleme belirli bir şekilde yaklaşma eğilimidir; genellikle geçmişte başarılı olmuş bir yaklaşımdır. Eski yaklaşım hala işe yarıyorsa çözümü hızlandırabilir, ancak yeni bir yaklaşım gerektiğinde çözümü engelleyebilir.

Luchins'in incelediği klasik su kabı problemlerinde, karmaşık üç kap yöntemiyle bir dizi problemi çözen katılımcılar, daha basit iki kap çözümü mevcut olduğunda bile bu yöntemi kullanmaya devam ettiler. Daha önceki başarı, onları daha kolay yolu görmezden gelmeye iten bir zihinsel kalıp oluşturdu. İşlevsel sabitlik, bir nesnenin yalnızca alışılmış kullanımı açısından görüldüğü ilgili bir olgudur.

Zihinsel kalıplar istikrarlı koşullar altında etkilidir. Sorun yapısı değiştiğinde ise engel haline gelirler. Bir zihinsel kalıbı kırmak genellikle sorundan uzaklaşmayı, bilinçli olarak alternatif yaklaşımlar üretmeyi veya alışılmış stratejiyi bozan bir ipucu almayı gerektirir.

Geçmişteki başarılar, mevcut sorun yalnızca yüzeysel olarak benzer olduğunda yetersiz bir rehber olabilir.