Pozytywizm głosi, że wiedza pochodzi z obserwacji naukowej. Odrzuca metafizykę jako pozbawioną sensu i podkreśla, że ​​twierdzenia muszą być empirycznie weryfikowalne. Auguste Comte założył ten ruch w XIX wieku, argumentując, że myśl ludzka przechodzi przez trzy etapy: teologiczny, metafizyczny i pozytywny. Na etapie pozytywnym rezygnujemy z pytania „dlaczego” i skupiamy się na „jak”. Opisujemy prawidłowości, a nie esencje. Pozytywizm logiczny, ruch XX wieku związany z Kołem Wiedeńskim, próbował sformalizować ten program. Utrzymywał, że sensowne stwierdzenia są albo analityczne, jak matematyka, albo empirycznie weryfikowalne, jak nauka. Wszystko inne jest nonsensem.

Pozytywizm logiczny załamał się pod własnym ciężarem. Sama zasada weryfikacji nie jest empirycznie weryfikowalna. Pozytywizm pozostawił jednak trwały ślad w filozofii, nauce i naukach społecznych. Zachęcał do rygorystycznych badań empirycznych i sceptycyzmu wobec spekulacji. Wpłynął na behawioryzm w psychologii, strukturalizm w antropologii i metody ilościowe w socjologii. Krytycy twierdzą, że pozytywizm jest zbyt wąski, ignorując znaczenie, interpretację i wartości. Obrońcy odpowiadają, że zapewnia on uczciwość badań. Debata między pozytywizmem a jego krytykami trwa nadal w filozofii nauk społecznych.

Tematy pozytywistyczne

• Weryfikacja empiryczna. Twierdzenia muszą być sprawdzalne poprzez obserwację.
• Odrzucenie metafizyki. Niezweryfikowalne twierdzenia są pozbawione sensu.
• Jedność nauki. Wszystkie nauki dzielą wspólną metodę.
• Neutralność wartości. Nauka powinna być wolna od osądów normatywnych.

Pozytywizm to nie to samo, co empiryzm, choć te dwa pojęcia się pokrywają. Empiryzm to teoria poznania. Pozytywizm to program dla nauki.