Immanuel Kant uważał, że moralność nie może zależeć od tego, czego się pragnie lub co okazuje się przydatne. Musi być wiążąca niezależnie od pragnień i konsekwencji. Imperatyw kategoryczny to jego nazwa naczelnej zasady moralności, występującej w kilku sformułowaniach. Najsłynniejsza brzmi: postępuj tylko zgodnie z taką maksymą, co do której możesz jednocześnie chcieć, aby stała się prawem powszechnym. Sprawdź swoją rację do działania, pytając, czy każdy mógłby się nią kierować.

Kant przeciwstawił imperatywy kategoryczne imperatywom hipotetycznym. Imperatyw hipotetyczny mówi, co robić, aby osiągnąć określony cel: jeśli chcesz być zdrowy, ćwicz. Imperatyw kategoryczny nakazuje bezwarunkowo. Druga formuła głosi: traktuj ludzkość, czy to w sobie, czy w innych, zawsze jako cel, nigdy jedynie jako środek. Trzecia mówi o królestwie celów, w którym istoty rozumne wspólnie ustanawiają prawo moralne. Kant uważał, że te formuły wyrażają tę samą zasadę. Kłamstwo, oszukiwanie i łamanie obietnic nie przechodzą testu uniwersalności, ponieważ świat, w którym wszyscy je popełniają, podważałby praktyki, od których zależą.

Formuły Kanta

• Prawo uniwersalne. Postępuj tylko zgodnie z maksymami, które uważasz za uniwersalne.
• Ludzkość. Traktuj ludzi jako cel, a nie tylko jako środki.
• Królestwo celów. Działaj jako prawodawca we wspólnocie istot rozumnych.

Kategoryczny imperatyw leży u podstaw etyki deontologicznej, która głosi, że pewne czyny są złe bez względu na ich konsekwencje.