Wchodzisz do kuchni i znajdujesz słoik z ciasteczkami na podłodze, bez pokrywki i okruchów na kafelkach. Nie wywnioskowujesz, co się stało, na podstawie ogólnych zasad, i nie możesz tego wywnioskować z powtarzających się obserwacji. Zgadujesz. Najlepszym wyjaśnieniem jest to, że ktoś go przewrócił. To zgadywanie to abdukcja, forma rozumowania, która generuje hipotezy wyjaśniające zaskakujące fakty.

Charles Sanders Peirce wprowadził ten termin pod koniec XIX wieku, odróżniając go od dedukcji i indukcji. Dedukcja wyciąga niezbędne wnioski z przesłanek. Indukcja uogólnia na podstawie przypadków. Abdukcja proponuje prawdopodobną przyczynę. Lekarz diagnozujący gorączkę, detektyw odczytujący miejsce zbrodni, naukowiec dostrzegający anomalię w danych: wszyscy rozumują abdukcyjnie. Wniosek nie jest gwarantowany. Jest to najbardziej prawdopodobna historia, biorąc pod uwagę to, co wiesz, i może być błędna.

Jak to działa

• Zacznij od zaskakującej obserwacji. Coś nie spełnia oczekiwań.
• Generuj wyjaśnienia kandydatów. Można przyjąć kilka hipotez.
• Oceń wiarygodność. Weź pod uwagę prostotę, spójność i wcześniejszą wiedzę.
• Przetestuj najlepszego kandydata. Potraktuj to jako hipotezę do sprawdzenia.

Abdukcja jest motorem odkryć, ale nie dowodem. Peirce nazwał ją jedyną formą rozumowania, która wprowadza nowe idee, a zarazem najbardziej zawodną.