Po wybuchu wulkanu i ostygnięciu lawy ziemia staje się gołą skałą. Nic tam nie żyje. Potem pojawiają się porosty. Rozkładają skały na glebę, a za nimi podążają mchy. Z czasem trawy, krzewy i drzewa przejmują kontrolę. Pierwszymi organizmami kolonizującymi jałowe środowisko są gatunki pionierskie. Są odporne. Tolerują trudne warunki, niedobór składników odżywczych i pełne słońce. Porosty, mchy i niektóre trawy są częstymi pionierami. Podobnie jak wierzbownica kiprzyca po pożarze lasu i trawy wydmowe na nowej plaży.

Gatunki pionierskie zmieniają środowisko w sposób ułatwiający innym gatunkom podążanie za nimi. Porosty wydzielają kwasy, które rozpuszczają skały. Mchy zatrzymują wilgoć i materię organiczną. Trawy budują glebę za pomocą korzeni. Te zmiany przygotowują grunt pod kolejną falę gatunków. Proces ten nazywa się sukcesją pierwotną, gdy rozpoczyna się na martwym terenie, i sukcesją wtórną, gdy rozpoczyna się na glebie, która już istnieje po zaburzeniu, takim jak pożar lub powódź.

Pospolite gatunki pionierskie

• Porosty na gołych skałach.
• Mchy na wilgotnych powierzchniach.
• Wierzbówka kiprzyca po pożarach lasów.
• Trawy wydmowe na piasku nadmorskim.

Gatunki pionierskie nie są trwałe. Stanowią pierwszy rozdział dłuższej historii. Wraz ze zmianami środowiska często są zastępowane przez gatunki, które lepiej radzą sobie w nowych warunkach.