Een flashmob danst in een treinstation. Een menigte verzamelt zich rond een straatartiest. Geruchten over een beroemdheid die gespot zou zijn, verspreiden zich. Dit zijn voorbeelden van collectief gedrag: spontane, ongestructureerde acties van een groep mensen. In tegenstelling tot geïnstitutionaliseerd gedrag ontstaat het snel, volgt het geen geschreven regels en verdwijnt het vaak net zo snel weer.

Sociologen bestuderen collectief gedrag om te begrijpen hoe menigten, paniek, trends en sociale bewegingen ontstaan. Herbert Blumer onderscheidde verschillende typen: de informele menigte, de conventionele menigte, de expressieve menigte en de acterende menigte. Elk type heeft een eigen dynamiek. Een wachtrij is een conventionele menigte. Een relschoppende menigte is een acterende menigte.

Veelvoorkomende vormen

• Menigten: tijdelijke bijeenkomsten in een gedeelde ruimte.
• Menigten en rellen: gewelddadige of wanordelijke menigten
• Paniek: plotselinge, door angst ingegeven vlucht
• Trends en mode: snel om zich heen grijpende interesses
• Geruchten: ongeverifieerde informatie die de ronde doet

Digitale technologie heeft ons collectieve gedrag veranderd. Online petities, virale uitdagingen en gecoördineerde hashtags kunnen duizenden mensen mobiliseren zonder dat ze fysiek bij elkaar hoeven te zijn.