Een kind dat een schema heeft voor 'hond' kan honden herkennen die het nog niet eerder heeft gezien en kan een kat kortstondig verkeerd inschatten. Een schema is een mentale structuur die kennis over een concept, gebeurtenis of type stimulus organiseert en die de waarneming, het geheugen en de gevolgtrekking stuurt.

Schema's worden opgebouwd uit ervaring en worden abstracter en gedifferentieerder naarmate men meer expertise opdoet. Ze maken snelle verwerking mogelijk, maar kunnen vertekeningen veroorzaken wanneer nieuwe informatie in een bestaand kader wordt geperst. Scripts zijn schema's voor opeenvolgingen van gebeurtenissen; stereotypen kunnen functioneren als sociale schema's.

Schematheorie is toegepast op leesbegrip, ooggetuigengeheugen en culturele verschillen in cognitie. Het activeren van een schema maakt gerelateerde informatie toegankelijker en kan leiden tot schema-intrusies tijdens het herinneren. Flexibel gebruik van schema's, inclusief het vermogen om ze te herzien, is een kenmerk van adaptieve cognitie.

Wat we al weten, bepaalt wat we kunnen zien en onthouden.