In probleemoplossend onderzoek is fixatie het onvermogen om een ​​probleem vanuit een nieuw perspectief te bekijken. Eerdere ervaringen of een ingesleten aanpak blokkeren de weg naar een oplossing die anders wel mogelijk zou zijn.

Functionele fixatie is een veelvoorkomende vorm: de neiging om een ​​object alleen te zien in termen van zijn gebruikelijke functie. In het klassieke kaarsenprobleem hebben mensen moeite om een ​​kaars aan de muur te bevestigen met behulp van een doosje lucifers, omdat ze het doosje alleen als een houder zien en niet als een mogelijke plank. Mentale fixatie is een verwante vorm: de neiging om een ​​nieuw probleem aan te pakken met strategieën die bij vergelijkbare problemen in het verleden hebben gewerkt, zelfs als er een eenvoudigere aanpak bestaat.

Fixatie is geen domheid. Het is de keerzijde van dezelfde mechanismen die ervoor zorgen dat experts efficiënt presteren. Experts herkennen snel bekende patronen; de prijs hiervoor is een verminderde flexibiliteit wanneer het patroon niet van toepassing is. Technieken die fixatie doorbreken, zijn onder andere een pauze nemen, het tegenovergestelde overwegen of bewust onconventionele alternatieven bedenken.

Soms ligt het probleem bij een oplossing niet in een gebrek aan kennis, maar in het vasthouden aan een ouderwetse manier van denken.