Een aanlegtest is ontworpen om iemands toekomstige prestaties op een bepaald gebied te voorspellen. Het meet het vermogen om te leren of vaardigheden te verwerven, in plaats van de reeds verworven kennis.

Toelatingsexamens voor de universiteit, militaire classificatietests en sollicitatietests voor specialistische beroepen zijn veelvoorkomende voorbeelden. Een goed opgezette aanlegtest meet de cognitieve of perceptuele vaardigheden waarop later in de opleiding wordt voortgebouwd – ruimtelijk inzicht voor architectuur, numerieke vaardigheid voor accountancy, mechanisch inzicht voor technische beroepen. Voorspellende validiteit is de belangrijkste technische vereiste: de scores moeten correleren met later succes in de betreffende opleiding of het betreffende beroep.

Aanlegtests worden vaak tegenover prestatietests geplaatst, hoewel de grens niet absoluut is. Eerdere ervaringen beïnvloeden onvermijdelijk de prestaties op elke cognitieve test. Critici stellen dat veel zogenaamde aanlegtests beïnvloed worden door culturele kennis en onderwijskansen; verdedigers antwoorden dat ze, mits zorgvuldig gebruikt, de eerlijkheid en efficiëntie van selectiebeslissingen verbeteren in vergelijking met ongestructureerde beoordelingen.

Een aanlegscore is een voorspelling, geen lot. Motivatie, begeleiding en kansen bepalen nog steeds in hoeverre de voorspelde capaciteit wordt gerealiseerd.