Waar komt kennis vandaan? Empiristen zeggen: ervaring. De geest begint als een onbeschreven blad, en de zintuigen vullen het. John Locke betoogde dat alle ideeën terug te voeren zijn op gewaarwording en reflectie. George Berkeley ging nog een stap verder door materie volledig te verwerpen en de realiteit te reduceren tot waarnemingen. David Hume systematiseerde het empirisme en stelde dat causaliteit, substantie en het zelf niet in de ervaring gegeven zijn, maar geconstrueerd worden door gewoonte en verbeelding. Deze traditie staat in contrast met het rationalisme, dat stelt dat de rede waarheden kan bevatten onafhankelijk van ervaring.

Empirisme heeft de moderne wetenschap gevormd. Francis Bacon pleitte voor observatie en experiment boven speculatie. De logisch positivisten van het begin van de 20e eeuw probeerden alle betekenisvolle uitspraken te funderen in empirische verificatie. Dat programma stortte echter in onder zijn eigen gewicht, aangezien het verificatieprincipe zelf niet empirisch verifieerbaar is. Empirisme kampt ook met het inductieprobleem, dat Hume al aan de orde stelde: geen enkele waargenomen regelmaat garandeert dat het volgende geval zich ook zal voordoen. De zon is elke dag opgekomen, maar dat bewijst niet dat hij morgen ook zal opkomen. Empiristen hebben hierop gereageerd met verschillende theorieën over waarschijnlijkheid, gevolgtrekking en de wetenschappelijke methode, maar het probleem blijft onopgelost.

Empiristische thema's

• Ervaar. De zintuigen zijn de bron van kennis.
• Een blanco blad. De geest begint leeg.
• Inductie. Algemene kennis komt voort uit specifieke observaties.
• Verificatie. Beweringen moeten toetsbaar zijn door ervaring.

Empirisme is niet hetzelfde als wetenschap, maar het is wel de filosofie die de wetenschappelijke praktijk het meest direct beïnvloedt.