Aristoteles studeerde twintig jaar bij Plato en ging daarna zijn eigen weg. Waar Plato de werkelijkheid situeerde in eeuwige Vormen, richtte Aristoteles zich op de dingen zelf. Zijn filosofie begint met observatie. Hij ontleedde dieren, catalogiseerde planten, analyseerde grondwetten en schreef over logica, ethiek, politiek, biologie en metafysica. Het resultaat is een zo alomvattend systeem dat het het westerse denken bijna twee millennia lang heeft gevormd.

Het aristotelisme stelt dat kennis begint met ervaring. Vormen bestaan, maar niet in een afzonderlijk domein. Het zijn de structuren die in specifieke dingen besloten liggen. Een paard is een paard vanwege de vorm die het belichaamt, niet omdat het deel uitmaakt van een volmaakt Paard buiten de wereld. Zijn ethiek is gecentreerd rond deugd, begrepen als een middenweg tussen uitersten, gecultiveerd door gewoonte. Zijn politiek beschouwt de polis als de natuurlijke omgeving voor menselijke bloei. Zijn logica, met name het syllogisme, domineerde het westerse redeneren tot de 19e eeuw.

Kernkenmerken

• Empirisme. Kennis begint met zintuiglijke ervaring.
• Teleologie. Dingen hebben een natuurlijk einde of doel.
• Deugdethiek. Karakter is belangrijker dan regels of consequenties.
• Vier oorzaken. Materieel, formeel, efficiënt en definitief.

Middeleeuwse denkers zoals Thomas van Aquino vermengden het aristotelisme met de christelijke theologie. Islamitische geleerden zoals Avicenna en Averroes bewaarden en breidden het uit. De invloed ervan is nog steeds merkbaar in de ethiek, de biologie en de politieke theorie.