Stop met het gebruik van een drug en je lichaam protesteert. Dat is afhankelijkheid, een fysiologische aanpassing die optreedt wanneer het lichaam zich aanpast aan de aanwezigheid van een stof. Het is niet hetzelfde als verslaving, hoewel de twee vaak samengaan. Je kunt afhankelijk zijn van een drug zonder eraan verslaafd te zijn, en je kunt verslaafd zijn zonder fysiek afhankelijk te zijn.

Het onderscheid is belangrijk. Bètablokkers, antidepressiva en corticosteroïden kunnen allemaal afhankelijkheid veroorzaken. Abrupt stoppen met deze medicijnen leidt tot ontwenningsverschijnselen, die soms gevaarlijk zijn. Maar niemand verlangt naar een bètablokker of steelt om er een te bemachtigen. Verslaving houdt dwangmatig gebruik in en voortgezet gebruik ondanks de schadelijke gevolgen. Afhankelijkheid gaat over de aanpassing van het lichaam. Een patiënt die langdurig opioïden gebruikt voor chronische pijn, kan fysiek afhankelijk zijn, maar niet verslaafd. Iemand die cocaïne gebruikt, kan verslaafd zijn, maar niet fysiek afhankelijk in de klassieke zin.

Wat kenmerkt afhankelijkheid?

• Tolerantie. Dezelfde dosis produceert na verloop van tijd een kleiner effect.
• Ontwenningsverschijnselen. Symptomen treden op wanneer het gebruik van het medicijn wordt gestopt of verminderd.
• Fysieke aanpassing. Het lichaam is veranderd om de aanwezigheid van het medicijn te compenseren.
• Geen morele tekortkoming. Het is een fysiologische reactie op herhaalde blootstelling.

Het beheersen van afhankelijkheid betekent geleidelijk afbouwen en ontwenningsverschijnselen behandelen. Abrupt stoppen kan gevaarlijk zijn bij sommige medicijnen, waaronder benzodiazepinen en alcohol.