Onder de juiste combinatie van voedingsstoffen, licht en temperatuur kunnen microscopische algen zich zo snel vermenigvuldigen dat ze het water verkleuren. Dit verschijnsel noemen we algenbloei. Sommige algen blijven onschadelijk of zelfs nuttig; andere scheiden gifstoffen af ​​of onttrekken zuurstof aan het water wanneer de dichte populatie uiteindelijk afsterft en vergaat.

Kustwateren die te maken krijgen met afvoer van landbouwafval of rioolwater zijn bijzonder gevoelig voor algenbloei. Ook opwarmende zeeën en veranderende stromingen kunnen bepaalde soorten bevoordelen. Satellietsensoren detecteren de kenmerkende kleurveranderingen, waardoor instanties waarschuwingen kunnen afgeven voor het oogsten van schelpdieren of het sluiten van stranden wanneer giftige soorten de overhand hebben.

Niet elke algenbloei is een "rode vloed", maar de term wordt vaak te pas en te onpas gebruikt voor elke opvallende gebeurtenis. Het beheersen van de nutriëntentoevoer blijft de meest effectieve methode om de algenbloei op de lange termijn te bestrijden. Kortetermijnmaatregelen richten zich op monitoring en voorlichting om zowel de volksgezondheid als het leven in zee te beschermen.

Een enkele bloei kan een heldere baai binnen enkele dagen veranderen in een troebele, stinkende vlakte.