Een straatlantaarn verlicht de weg voor iedereen die voorbijkomt. Het gebruik ervan door één persoon vermindert de hoeveelheid licht die voor anderen beschikbaar is niet. En niemand kan gemakkelijk van het licht worden uitgesloten. Deze twee eigenschappen, geen rivaliteit en geen uitsluiting, definiëren een publiek goed. Nationale defensie, schone lucht, fundamenteel onderzoek en vuurtorens zijn bekende voorbeelden.

Markten leveren onvoldoende publieke goederen vanwege het free-riderprobleem. Als iedereen kan profiteren zonder te betalen, zullen weinigen zich vrijwillig aanmelden om de kosten te dekken. Het gevolg is dat het goed in onvoldoende hoeveelheden of helemaal niet wordt geproduceerd. Overheden grijpen in om deze goederen te financieren via belastingen, waardoor het collectieve actieprobleem wordt opgelost door betaling verplicht te stellen.

Niet alles wat de overheid levert is een puur publiek goed. Onderwijs wordt vaak als zodanig beschreven, maar het is, in principe, uitsluitbaar. Wegen zijn rivaliserend wanneer ze overbelast raken. Dit worden soms onzuivere publieke goederen of clubgoederen genoemd. Het onderscheid is belangrijk voor het beleid. Een puur publiek goed vereist overheidsfinanciering. Een clubgoed kan worden gefinancierd door tolheffingen of gebruikersbijdragen. De juiste categorisering helpt bepalen wie betaalt en hoeveel.

Voorbeelden van publieke goederen

• Nationale defensie
• Schone lucht en schoon water
• Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek
• Openbare vuurwerkshows
• Vuurtorens