Wanneer de inflatie hoog oploopt, verhogen centrale banken de rente. Wanneer een recessie dreigt, verlagen ze die. Deze beslissingen vormen het monetair beleid, het geheel van maatregelen dat een centrale bank neemt om de geldhoeveelheid en de kosten van krediet te beheersen. Het doel is doorgaans om de inflatie laag en stabiel te houden, terwijl tegelijkertijd de werkgelegenheid en de economische groei worden gestimuleerd. De juiste balans vinden is de grootste uitdaging.

De instrumenten zijn in de loop der jaren uitgebreid. Traditioneel kochten en verkochten centrale banken staatsobligaties om de geldhoeveelheid aan te passen, een proces dat openmarktoperaties wordt genoemd. Ze stelden ook reserveverplichtingen vast voor commerciële banken en de discontovoet waartegen banken rechtstreeks lenen. Sinds 2008 hebben veel centrale banken kwantitatieve versoepeling toegepast, waarbij ze grote hoeveelheden activa opkopen om geld in het financiële systeem te pompen wanneer de rentes nul bereiken.

Monetair beleid werkt met vertraging. Een renteverlaging vandaag heeft mogelijk pas over maanden effect op de bestedingen. Dat maakt timing lastig. Centrale banken moeten handelen op basis van voorspellingen, en die voorspellingen blijken vaak onjuist. De Federal Reserve is bekritiseerd omdat ze zowel te traag reageerde vóór de crisis van 2008 als omdat ze in de jaren dertig te vroeg de teugels aanhaalde, wat de Grote Depressie verergerde.

Monetaire instrumenten

• Openmarktoperaties
• Reservevereisten
• Kortingspercentage
• Kwantitatieve versoepeling
• Voorwaartse begeleiding