Centrale banken sturen de economie met monetair beleid. Ze verhogen of verlagen de rente, kopen of verkopen staatsobligaties en passen de reserveverplichtingen aan. Het doel is om de inflatie laag te houden, de werkgelegenheid hoog en het financiële systeem stabiel. In de Verenigde Staten heeft de Federal Reserve een dubbele taak: maximale werkgelegenheid en prijsstabiliteit. De Europese Centrale Bank streeft naar een inflatie van ongeveer 2 procent. De Bank van Japan voert al decennialang een agressief versoepelingsbeleid.

Het belangrijkste instrument is de beleidsrente. Wanneer de Fed de federal funds rate verhoogt, stijgen de leenkosten in de hele economie. Hypotheekrentes, autoleningen en creditcardrentes volgen. Bedrijven investeren minder. Consumenten geven minder uit. De inflatie koelt af, maar de groei vertraagt. Wanneer de Fed de rente verlaagt, gebeurt het tegenovergestelde. Lagere rentes stimuleren lenen en bestedingen. De uitdaging zit hem in de timing. Te laat ingrijpen en de inflatie loopt op. Te vroeg ingrijpen en de economie stagneert.

Wanneer de rentes tot nul dalen, grijpen centrale banken naar onconventionele instrumenten. Kwantitatieve versoepeling houdt in dat er langlopende obligaties worden gekocht om de lange termijnrentes te verlagen en liquiditeit te injecteren. Vooruitkijkende beleidsvoornemens worden gecommuniceerd om de verwachtingen te beïnvloeden. Rentecurvebeheersing beperkt de lange termijnrentes direct. Deze instrumenten werden na 2008 en opnieuw in 2020 op grote schaal ingezet.

Monetair beleid is niet almachtig. Het kan aanbodschokken, begrotingstekorten of structurele problemen niet oplossen. Het werkt met vertraging. En de effecten zijn ongelijk verdeeld, waardoor vermogensbezitters er meer van profiteren dan loonarbeiders. De beperkingen van monetair beleid worden steeds duidelijker.