Een afgebroken stenen mes, een kleien beeldje, een verroeste ijzeren spijker: dit zijn artefacten, objecten die door mensen zijn gemaakt of bewerkt. De categorie is breder dan op het eerste gezicht lijkt. Een natuurlijk gevormde steen die naar een kamp werd gedragen en als hamersteen werd gebruikt, telt mee. Dat geldt ook voor een moderne plastic fles als die bij een toekomstige opgraving wordt gevonden. Archeologen hechten waarde aan artefacten omdat ze duurzame sporen zijn van gedrag dat anders geen spoor zou achterlaten.

Niet elk artefact is glamoureus. Het grootste deel van wat museumdepots vult, bestaat uit afvalmateriaal, de restjes die overbleven na het maken van gereedschap, of gewone scherven van gebroken potten. Deze bescheiden voorwerpen onthullen vaak meer dan spectaculaire vondsten, omdat ze alledaags zijn en hun verspreidingspatronen laten zien waar mensen woonden, werkten en spullen weggooiden. De betekenis van een artefact komt voort uit de context: een gouden masker in een graf vertelt een ander verhaal dan hetzelfde masker in een afvalput.

Hoe archeologen ze classificeren

• Materiaal: steen, been, keramiek, metaal, glas, organisch materiaal.
• Functie: gereedschap, sieraad, houder, wapen, ritueel voorwerp.
• Technologie: hoe het gemaakt is en wat dat zegt over vaardigheid.
• Herkomst: waar het gevonden is en waarmee.

Plundering vernietigt de context, en daarom is de zwarte markt voor antiquiteiten zo'n groot verlies voor de kennis.