Ο μαέστρος στέκεται μπροστά σε μια ορχήστρα ή χορωδία και διαμορφώνει την εκτέλεση σε πραγματικό χρόνο. Με τη μπαγκέτα ή τα χέρια του, ο μαέστρος υποδεικνύει το τέμπο, τη δυναμική, την άρθρωση και τον εκφραστικό χαρακτήρα κάθε φράσης. Η οπτική επαφή και η γλώσσα του σώματος μεταδίδουν περαιτέρω λεπτομέρειες.

Η προετοιμασία ξεκινά πολύ πριν από την πρώτη πρόβα. Ο μαέστρος μελετά την παρτιτούρα, αποφασίζει για την ερμηνεία και προβλέπει τις τεχνικές προκλήσεις. Κατά τη διάρκεια των προβών, το έργο βελτιώνεται τμήμα προς τμήμα. Στη συναυλία, ο μαέστρος γίνεται το κεντρικό σημείο που ενώνει δεκάδες μεμονωμένους μουσικούς σε ένα ενιαίο σύνολο.

Οι σπουδαίοι μαέστροι συνδυάζουν βαθιά μουσική γνώση με την ικανότητα να εμπνέουν και να συντονίζουν. Κάποιοι ειδικεύονται σε συγκεκριμένο ρεπερτόριο, ενώ άλλοι καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα. Ο ρόλος αυτός έχει αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία από τον δέκατο ένατο αιώνα, καθώς οι ορχήστρες αυξάνονταν σε μέγεθος και οι παρτιτούρες γίνονταν πιο περίπλοκες.

Το κοινό συχνά παρακολουθεί τον μαέστρο τόσο προσεκτικά όσο ακούει τη μουσική.