Thuyết kiểm soát cổng cho rằng tủy sống chứa một “cổng” thần kinh có chức năng chặn tín hiệu đau hoặc cho phép chúng truyền đến não. Cổng này được mở bởi hoạt động của các sợi thần kinh nhỏ mang tín hiệu đau và đóng lại bởi hoạt động của các sợi lớn hơn hoặc bởi các tín hiệu truyền xuống từ não.

Ronald Melzack và Patrick Wall đã giới thiệu lý thuyết này vào năm 1965. Lý thuyết giải thích tại sao xoa khuỷu tay bị va đập có thể làm giảm đau – hoạt động của các sợi thần kinh lớn từ xúc giác sẽ đóng lại “cổng” – và tại sao các yếu tố tâm lý như sự chú ý, kỳ vọng và cảm xúc có thể làm tăng hoặc giảm đau. Vùng chất keo (substantia gelatinosa) ở sừng lưng của tủy sống được đề xuất là vị trí của “cổng” này.

Các nghiên cứu sau này đã tinh chỉnh các chi tiết giải phẫu, nhưng ý tưởng cốt lõi vẫn có ảnh hưởng lớn. Đau không chỉ đơn thuần là thước đo mức độ tổn thương mô; nó là một cấu trúc được điều chỉnh ở nhiều cấp độ của hệ thần kinh. Lý thuyết này đã mở đường cho các phương pháp điều trị nhắm vào "cổng" – kích thích thần kinh điện xuyên da, các chiến lược nhận thức và một số loại thuốc – thay vì chỉ nhắm vào tổn thương ngoại vi.

Nỗi đau chỉ được nhận thức khi cánh cửa cho phép nó đi qua. Hiểu biết đó đã thay đổi cách hiểu và điều trị nỗi đau.