Teoria kontroli bramek nerwowych zakłada, że ​​rdzeń kręgowy zawiera neurologiczną „bramę”, która albo blokuje sygnały bólowe, albo umożliwia im przedostanie się do mózgu. Bramka jest otwierana przez aktywność małych włókien nerwowych przenoszących ból, a zamykana przez aktywność większych włókien lub sygnały zstępujące z mózgu.

Ronald Melzack i Patrick Wall przedstawili tę teorię w 1965 roku. Wyjaśniła ona, dlaczego pocieranie uderzonego łokcia może zmniejszyć ból – aktywność dużych włókien nerwowych wywołana dotykiem zamyka bramkę – oraz dlaczego czynniki psychologiczne, takie jak uwaga, oczekiwanie i emocje, mogą nasilać lub zmniejszać ból. Za lokalizację bramki uznano istotę galaretowatą w tylnym rogu rdzenia kręgowego.

Późniejsze badania doprecyzowały szczegóły anatomiczne, jednak główna idea pozostaje aktualna. Ból nie jest prostym wskaźnikiem uszkodzenia tkanek; jest to konstrukt modulowany na wielu poziomach układu nerwowego. Teoria ta otworzyła drogę do terapii ukierunkowanych na bramkę – przezskórnej elektrycznej stymulacji nerwów, strategii poznawczych i niektórych leków – a nie tylko na uszkodzenia obwodowe.

Ból dociera do świadomości tylko wtedy, gdy brama mu na to pozwala. Ta refleksja zmieniła sposób, w jaki ból jest rozumiany i leczony.