Hükümeti kontrol etmeyen partiler ve gruplar muhalefeti oluşturur. Demokratik sistemlerde muhalefet, çoğunluğu inceler, alternatifler önerir ve seçmenler isterse iktidarı ele geçirmeye hazırlanır.

Kurumsallaşmış muhalefet, liberal demokrasinin ayırt edici özelliğidir. Muhalefet partileri, adil bir şekilde rekabet etmelerini sağlayan usule uygun haklar, fonlama ve medya erişimi elde ederler. Otoriter sistemlerde, gerçek muhalefet taciz edilir, ele geçirilir veya yasaklanır; geriye yalnızca göstermelik veya onaylanmış eleştirmenler kalır.

Etkili muhalefet, çatışma ile sorumluluk arasında bir denge kurar. Sadece engelleme, seçmenleri yabancılaştırabilir; aşırı işbirliği ise farklılıkları bulanıklaştırabilir. Gölge kabineler, seçici komiteler ve kamuoyu kampanyaları standart araçlardır. Bir demokrasinin sağlığı, muhalefetin korkusuzca eleştirebilmesinden ve iktidara gelmek için gerçekçi bir yolunun olup olmamasından kısmen anlaşılabilir.

• Şu anda iktidarda olmayan siyasi güçler
• Hükümeti inceliyor ve alternatifler sunuyor.
• Demokrasilerde korunur, otokrasilerde kısıtlanır.
• Olası gelecekteki hükümete hazırlanıyor.