Partijen en groeperingen die de regering niet controleren, vormen de oppositie. In democratische systemen controleert de oppositie de meerderheid, stelt alternatieven voor en bereidt zich voor om de macht over te nemen als de kiezers daartoe besluiten.

Geïnstitutionaliseerde oppositie is een kenmerk van een liberale democratie. Oppositiepartijen krijgen procedurele rechten, financiering en toegang tot de media, waardoor ze eerlijk kunnen concurreren. In autoritaire systemen wordt echte oppositie lastiggevallen, ingelijfd of verboden, waardoor alleen nominale of goedgekeurde critici overblijven.

Effectieve oppositie balanceert confrontatie met verantwoordelijkheid. Pure obstructie kan kiezers vervreemden; overmatige samenwerking kan verschillen doen vervagen. Schaduwkabinetten, speciale commissies en publieke campagnes zijn standaardinstrumenten. De gezondheid van een democratie kan mede worden afgelezen aan de vraag of de oppositie zonder angst kritiek kan uiten en of ze een realistische kans heeft om aan de macht te komen.

• Politieke krachten die momenteel niet aan de macht zijn
• Onderzoekt de overheid kritisch en biedt alternatieven aan.
• Beschermd in democratieën, beperkt in autocratieën.
• Bereidt zich voor op een mogelijke toekomstige regering.