Monarşinin başında tek bir kalıtsal hükümdar bulunur. Hükümdarın yetkileri mutlak olabilir veya günümüzde çok daha yaygın olarak anayasal ve büyük ölçüde törensel olabilir.

Mutlak monarşilerde yürütme, yasama ve çoğu zaman yargı yetkisi hükümdarda yoğunlaşır. Anayasal monarşilerde ise kral veya kraliçe devlet başkanı olarak kalırken, etkili hükümet, parlamentoya karşı sorumlu seçilmiş bakanların eline bırakılır. Genellikle ilk doğan erkek çocuğun mirasçı olması veya modern bir varyantı olan veraset kuralları sürekliliği sağlar.

Monarşi, bazı toplumlarda parti siyasetinin üzerinde birleştirici bir sembol görevi görür. Eleştirmenler ise onu anakronik ve tam demokratik eşitlikle bağdaşmaz olarak görür. Var olduğu yerlerde meşruiyeti geleneğe, halkın sevgisine ve partizan tartışmalardan dikkatlice kaçınmaya dayanır. Birçok uzun soluklu demokrasi, görünürde bir çelişki olmaksızın anayasal monarşi olarak işlemeye devam etmektedir.

• Kalıtsal tek bir devlet başkanı tarafından yönetim
• Mutlak veya anayasal olabilir.
• Veraset, yerleşik kurallara göre gerçekleşir.
• Modern demokrasilerde törensel rol baskındır.