Aan het hoofd van een monarchie staat één erfelijke heerser. De macht van de monarch kan absoluut zijn of, wat tegenwoordig veel vaker voorkomt, grondwettelijk en grotendeels ceremonieel.

In absolute monarchieën is de uitvoerende, wetgevende en vaak ook de rechterlijke macht geconcentreerd bij de soeverein. Constitutionele monarchieën behouden een koning of koningin als staatshoofd, maar leggen de effectieve regering in handen van gekozen ministers die verantwoording afleggen aan een parlement. Regels voor de opvolging, meestal eerstgeboorterecht of een moderne variant daarvan, zorgen voor continuïteit.

In sommige samenlevingen fungeert de monarchie als een verbindend symbool boven partijpolitiek. Critici beschouwen haar als anachronistisch en onverenigbaar met volledige democratische gelijkheid. Waar ze voortbestaat, berust haar legitimiteit op traditie, publieke genegenheid en het zorgvuldig vermijden van partijpolitieke controverses. Verschillende lang bestaande democratieën functioneren nog steeds als constitutionele monarchieën zonder dat daar een duidelijke tegenstrijdigheid in lijkt te zitten.

• Heerschappij door een erfelijk, enkelvoudig staatshoofd
• Kan absoluut of grondwettelijk zijn.
• De opvolging volgt vastgestelde regels.
• De ceremoniële rol domineert in moderne democratieën.