Na czele monarchii stoi jeden dziedziczny władca. Władza monarchy może być absolutna lub, co jest obecnie znacznie częstsze, konstytucyjna i w dużej mierze ceremonialna.

Monarchie absolutne skupiają władzę wykonawczą, ustawodawczą, a często i sądowniczą w rękach suwerena. Monarchie konstytucyjne zachowują króla lub królową jako głowę państwa, a sprawowanie władzy powierza wybranym ministrom odpowiedzialnym przed parlamentem. Zasady sukcesji, zazwyczaj primogenitury lub jej współczesnego odpowiednika, zapewniają ciągłość.

Monarchia stanowi dla niektórych społeczeństw symbol jedności, ponad podziałami politycznymi. Krytycy uważają ją za anachroniczną i niezgodną z pełną równością demokratyczną. Tam, gdzie przetrwała, jej legitymacja opiera się na tradycji, sympatii społecznej i ostrożnym unikaniu kontrowersji partyjnych. Kilka długoletnich demokracji nadal funkcjonuje jako monarchie konstytucyjne bez widocznych sprzeczności.

• Rządy dziedzicznej, jedynej głowy państwa
• Może być absolutny lub konstytucyjny
• Sukcesja odbywa się według ustalonych zasad
• W nowoczesnych demokracjach dominuje rola ceremonialna