Post hoc safsatası, korelasyondan nedensellik çıkarımı yapan bir mantık hatasıdır. Latince post hoc ergo propter hoc ifadesinden gelir ve "bundan sonra, dolayısıyla bunun yüzünden" anlamına gelir. Bu safsata, bir olayın diğerini takip etmesi nedeniyle birincisinin ikincisine neden olduğunu varsayar. Horoz öter ve güneş doğar. Horoz güneşin doğmasına neden olmadı. Sıralama nedensellik değil, korelasyondur.

Bu yanılgı batıl inançlarda yaygındır. Yolunuzdan siyah bir kedi geçer ve kötü şans yaşarsınız. Kedi kötü şansa neden olmamıştır. İki olay birbiriyle ilişkili değildir. Bu yanılgı tıpta da yaygındır. Bir hasta takviye alır ve kendini daha iyi hisseder. Takviye yardımcı olmuş olabilir. Ya da hasta kendi kendine iyileşmiş olabilir. Sadece olayların sıralaması nedenselliği kanıtlamaz.

Sonradan ortaya çıkan örnekler

• Uğurlu çoraplarımı giydim ve maçı kazandık, yani çoraplar galibiyete sebep oldu.
• Yeni bir ilaç aldım ve baş ağrım geçti, yani ilaç işe yaradı.
• Vergi indiriminden sonra ekonomi iyileşti, dolayısıyla iyileşmenin nedeni vergi indirimiydi.
• O restoranda yemek yedim ve hastalandım, yani hastalığıma restoran sebep oldu.
• Horoz öttü ve güneş doğdu, dolayısıyla güneşin doğmasına horoz sebep oldu.

Sonradan nedensellik çıkarımı, nedensellik yanılgısıdır. Çözüm, nedensel bir mekanizmanın kanıtını aramaktır. Takviyenin bilinen bir biyolojik etkisi var mı? Kontrollü bir çalışma var mı? Sıralama yeterli değildir. Korelasyon nedensellik değildir. İşte ders bu. Dünya tesadüflerle dolu. İki olay, bağlantılı olmadan ardışık olarak meydana gelebilir. İnsan zihni kalıplar görür. Olmayan yerlerde nedenler görür. Sonradan nedensellik çıkarımı doğal bir hatadır. Bundan kaçınmak disiplin gerektirir. Bir dahaki sefere sıralamadan nedensellik çıkarımında bulunduğunuzda şunu sorun: Bir mekanizma var mı? Kanıt var mı? Cevap hayır olabilir. Sıralama bir tesadüf olabilir. Horoz sadece şanslı olabilir.