Susadığınızda bir bardak su içerseniz tadı inanılmaz gelir. İkinciyi içerseniz de tadı hala güzeldir. Dördüncüye geldiğinizde ise artık doymamış olursunuz. Her bir bardak suyun verdiği tatmin, daha fazla su tükettikçe azalır. Bu tatmin, faydadır ve azalması, ekonominin en eski fikirlerinden biri olan azalan marjinal fayda yasasıdır.

Fayda, fiziksel anlamda ölçülebilir bir şey değildir. Bir muzun ağırlığını okuduğunuz gibi faydasını da okuyamazsınız. İktisatçılar bunu sıralı bir değerlendirme olarak ele alırlar: insanlar bir mal sepetini diğerine tercih ettiklerini söyleyebilirler, ancak ne kadar tercih ettiklerini söyleyemezler. Jeremy Bentham gibi erken dönem faydacıları, faydanın toplum genelinde toplanabileceğini ve en iyi politikanın toplam mutluluğu en üst düzeye çıkardığını düşünmüşlerdir. Modern iktisatçılar daha temkinlidir. İnsanlar arasındaki faydayı karşılaştırmak risklidir, bu nedenle refah ekonomisi bu kadar tartışmalı bir alandır.

Bu kavram hâlâ geçerliliğini koruyor. Sigortanın neden cazip olduğunu açıklıyor: Bir felakette kaybedilen bir dolar, iyi zamanlarda kazanılan bir dolardan daha çok acı veriyor. İnsanların bütçelerine bağlı olarak toplam faydayı en üst düzeye çıkarmak için gelirlerini tahsis ettikleri tüketici tercih teorisinin temelini oluşturuyor. Ve neden temel bir ihtiyaç olan suyun, temel ihtiyaç olmayan elmaslardan daha ucuz olduğunu açıklıyor. Fiyatları belirleyen sadece kullanışlılık değil, kıtlık ve marjinal faydadır.

Fayda kavramları

• Toplam fayda: tüketimden elde edilen genel memnuniyet
• Marjinal fayda: bir birim daha fazladan elde edilen tatmin
• Azalan marjinal fayda: her ek birim daha az ihtiyacı karşılar.
• Sıralı fayda: ölçmeden sıralama