Birincil ardıllık, cansız arazilerde başlar. Toprak, tohum veya organik madde yoktur. Sadece çıplak kaya, soğumuş lav veya yeni ortaya çıkmış kum vardır. İlk gelen organizmalar öncü türlerdir: likenler, yosunlar ve birkaç dayanıklı bitki. Kayaları parçalarlar, nemi hapsederler ve ilk ince toprak tabakasını oluştururlar. On yıllar ve yüzyıllar boyunca daha fazla tür gelir. Otlar ve çalılar kök salar. Böcekler ve küçük hayvanlar yerleşir. Sonunda ağaçlar yerleşir ve bir orman oluşur.

Birincil ardıllık yavaştır. Yüzlerce veya binlerce yıl sürebilir. Tam yol, iklime, alt tabakanın türüne ve yakındaki türlere bağlıdır. İki ünlü örnek, 1980'deki volkanik patlamadan sonra St. Helens Dağı'nın volkanik yamaçları ve 1960'larda İzlanda açıklarında Surtsey tarafından oluşturulan adalardır. Bilim insanları, yaşamın yeni zemini nasıl kolonize ettiğini gözlemleyerek her ikisini de yakından izlemişlerdir. Süreç doğrusal değildir. Yangınlar veya heyelanlar gibi bozulmalar, dizinin bazı kısımlarını sıfırlayabilir.

Birincil ardıllığın aşamaları

• Çıplak yüzey: toprak veya herhangi bir canlı yok.
• Öncü türler: likenler, yosunlar, dayanıklı bitkiler.
• Orta seviye: otlar, çalılar, küçük ağaçlar.
• Geç evre: olgun orman veya doruk noktası topluluğu.

Birincil ardıllık, ekosistemlerin sabit olmadığının en açık göstergelerinden biridir. Yeterli zaman verildiğinde, kendilerini sıfırdan inşa ederler.