Primaire successie begint op levenloze grond. Er is geen aarde, geen zaden, geen organisch materiaal. Alleen kale rots, afgekoelde lava of pas blootgelegd zand. De eerste organismen die arriveren zijn pioniersoorten: korstmossen, mossen en een paar winterharde planten. Ze breken de rots af, houden vocht vast en vormen de eerste dunne laag aarde. In de loop van decennia en eeuwen komen er meer soorten bij. Grassen en struiken schieten wortel. Insecten en kleine dieren vestigen zich. Uiteindelijk vestigen zich bomen en ontstaat er een bos.

Primaire successie is een langzaam proces. Het kan honderden of duizenden jaren duren. Het precieze verloop hangt af van het klimaat, het type substraat en de soorten die in de omgeving voorkomen. Twee bekende voorbeelden zijn de vulkanische hellingen van Mount St. Helens na de uitbarsting van 1980 en de eilanden die in de jaren 60 door Surtsey voor de kust van IJsland zijn gevormd. Wetenschappers hebben beide nauwlettend gevolgd en bestudeerd hoe leven zich op nieuwe plekken vestigt. Het proces is niet lineair. Verstoringen zoals branden of aardverschuivingen kunnen delen van de opeenvolging opnieuw starten.

Stadia van primaire successie

• Kale ondergrond: geen aarde of leven.
• Pioniersoorten: korstmossen, mossen, winterharde planten.
• Gemiddeld niveau: grassen, struiken, kleine bomen.
• Late fase: volwassen bos of climaxvegetatie.

Primaire successie is een van de duidelijkste voorbeelden dat ecosystemen niet statisch zijn. Ze ontstaan ​​vanuit het niets, mits ze voldoende tijd krijgen.