Zen to szkoła buddyzmu mahajany, której główną praktyką jest medytacja, a celem bezpośredni wgląd. Powstała w Chinach jako chan, następnie dotarła do Japonii, gdzie rozkwitła pod nazwą zen, a następnie rozprzestrzeniła się na cały świat.

Tradycja ta wywodzi się z bezsłownego przekazu dharmy Mahakaśjapie przez Buddę oraz z legendarnego przybycia Bodhidharmy do Chin. Jej historyczny rozwój jest bardziej złożony i obejmuje interakcję indyjskich technik medytacyjnych z kulturą chińską i wrażliwością taoistyczną. Wyłoniły się dwa główne nurty japońskie: rinzai, który wykorzystuje paradoksalne zagadki zwane koanami, aby wywołać przełom, oraz soto, który kładzie nacisk na shikantaza, czyli „po prostu siedzenie”, bez celowego dążenia do osiągnięcia jakiegokolwiek konkretnego stanu.

Trening zen jest surowy. Długie godziny medytacji w pozycji siedzącej, skupienie się na postawie i oddechu oraz wskazówki nauczyciela to typowe środki. Oświecenie opisuje się jako nagłe rozpoznanie własnej prawdziwej natury, już pełnej. Formy sztuki – malarstwo tuszem, kaligrafia, projektowanie ogrodów, ceremonia parzenia herbaty – stały się nośnikami tej samej wiedzy wyrażanej w codziennych czynnościach.

Zen nie ufa rozbudowanym doktrynom i ustnym wyjaśnieniom. Nie chodzi o to, by mówić o księżycu, ale by go zobaczyć.