Zen is een stroming binnen het Mahayana-boeddhisme die meditatie als centrale beoefening en directe inzichten als doel heeft. Het ontstond in China als Chan, werd naar Japan gebracht waar het onder de naam Zen tot bloei kwam, en heeft zich sindsdien wereldwijd verspreid.

De traditie vindt haar oorsprong in de woordeloze overdracht van de dharma door de Boeddha aan Mahakashyapa en in de legendarische komst van Bodhidharma naar China. De historische ontwikkeling is complexer en omvat de interactie van Indiase meditatietechnieken met de Chinese cultuur en taoïstische gevoeligheden. Twee belangrijke Japanse stromingen ontstonden: Rinzai, die paradoxale raadsels, koans genaamd, gebruikt om doorbraken te bewerkstelligen, en Soto, die de nadruk legt op shikantaza, "gewoon zitten", zonder bewust te streven naar een bepaalde staat.

Zen-training is sober. Lange uren zittende meditatie, aandacht voor houding en ademhaling, en de begeleiding van een leraar zijn de gebruikelijke middelen. Verlichting wordt beschreven als de plotselinge herkenning van iemands ware aard, die reeds compleet is. Kunstvormen – inkttekenen, kalligrafie, tuinontwerp, de theeceremonie – werden middelen om hetzelfde inzicht tot uiting te brengen in alledaagse activiteiten.

Zen wantrouwt uitgebreide doctrines en verbale uitleg. Het gaat er niet om over de maan te praten, maar om haar te zien.