Kiedy władze religijne sprawują władzę bezpośrednio lub gdy prawo jest wyraźnie wyprowadzone z doktryny religijnej bez świeckiego nadrzędnego stanowiska, system jest teokracją. Przywództwo polityczne i duchowe są ze sobą połączone lub ściśle powiązane.

Historyczne teokracje obejmują pewne okresy rządów papieskich oraz kalwińską Genewę. Współczesne lub częściowe przykłady pojawiają się, gdy duchowni posiadają prawo weta w stosunku do ustawodawstwa i urzędów publicznych. Roszczenia teokratyczne opierają się na autorytecie boskim, a nie wyłącznie na zgodzie ludu lub prawach dziedzicznych.

Teokracje ograniczają swobodę wyznania i często regulują postępowanie ludzi zgodnie ze świętym prawem. Mogą one zapewniać silną spójność społeczną wśród wierzących, jednocześnie generując konflikty z niewierzącymi i współczesnymi oczekiwaniami dotyczącymi praw jednostki. Odejścia od rządów teokratycznych są zazwyczaj kontrowersyjne, ponieważ podważają nie tylko ustalenia polityczne, ale także podstawowe źródła legitymizacji.

W teokracji kwestionowanie władcy można postrzegać jako kwestionowanie samego boskiego porządku.