Bezpośredni głos wyborców w konkretnej sprawie publicznej to plebiscyt. Termin ten jest często używany w odniesieniu do konsultacji o charakterze doradczym lub dotyczących suwerenności i statusu terytorialnego, choć jego znaczenie pokrywa się z terminem referendum.

Rządy ogłaszają plebiscyty, aby legitymizować ważne decyzje, rozstrzygać wewnętrzne spory lub demonstrować poparcie społeczne. Sformułowanie pytania, uczciwość kampanii oraz wiążący lub niewiążący charakter wyniku – wszystko to wpływa na polityczne znaczenie wyniku. Międzynarodowi obserwatorzy czasami monitorują plebiscyty dotyczące samostanowienia.

Plebiscyty mogą wyjaśnić preferencje społeczne, które w zwykłych wyborach pozostają niejednoznaczne. Mogą być również przedmiotem manipulacji ze strony autorytarnych reżimów, dążących do uzyskania pozorów zgody. Jakość procesu decyduje o tym, czy wzmacnia on, czy osłabia legitymację demokratyczną.

Jasno sformułowany i uczciwie przeprowadzony plebiscyt może rozstrzygnąć kwestię, której nie byliby w stanie rozstrzygnąć sami politycy.