Een directe stemming van de kiezers over een specifieke publieke kwestie is een volksraadpleging. De term wordt vaak gebruikt voor raadplegingen die adviserend van aard zijn of die betrekking hebben op soevereiniteit en territoriale status, hoewel het gebruik ervan overlapt met een referendum.

Regeringen organiseren volksraadplegingen om belangrijke beslissingen te legitimeren, interne conflicten op te lossen of de steun van de bevolking aan te tonen. De formulering van de vraag, de eerlijkheid van de campagne en het bindende of niet-bindende karakter van de uitslag beïnvloeden allemaal de politieke betekenis van de uitkomst. Internationale waarnemers houden soms toezicht op volksraadplegingen die betrekking hebben op zelfbeschikking.

Volksraadplegingen kunnen de voorkeuren van het publiek verduidelijken die bij gewone verkiezingen onduidelijk blijven. Ze kunnen echter ook worden gemanipuleerd door autoritaire regimes die een schijn van consensus willen creëren. De kwaliteit van het proces bepaalt of de volksraadpleging de democratische legitimiteit versterkt of verzwakt.

Een helder geformuleerd en eerlijk uitgevoerd referendum kan een kwestie beslechten die politici alleen niet konden oplossen.