Monizm głosi, że rzeczywistość składa się z jednej substancji lub zasady. Kontrastuje to z dualizmem, który głosi istnienie dwóch substancji, oraz z pluralizmem, który głosi istnienie wielu substancji. Monizm występuje w różnych formach. Materializm jest monizmem: istnieje tylko materia. Idealizm jest monizmem: istnieje tylko umysł lub duch. Monizm neutralny głosi, że fundamentalna materia nie jest ani mentalna, ani fizyczna, lecz czymś poprzedzającym obie. Spinoza argumentował, że istnieje tylko jedna substancja, którą nazywał Bogiem lub Naturą, a umysł i ciało są jej dwoma atrybutami.

Monizm ma długą historię. Filozofowie presokratejscy poszukiwali jednej zasady stojącej za różnorodnością rzeczy. Tales mówił o wodzie. Anaksymenes o powietrzu. Heraklit o ogniu. Parmenides o bycie. W filozofii indyjskiej Adwajta Wedanta utrzymuje, że rzeczywistość jest pojedynczą, niedualną świadomością. Monizm jest atrakcyjny, ponieważ unika problemu interakcji, który nęka dualizm. Jeśli istnieje tylko jeden rodzaj rzeczy, nie ma tajemnicy, jak dwa rodzaje oddziałują na siebie. Monizm jednak boryka się z własnymi problemami. Jeśli wszystko jest materią, jak wyjaśnić świadomość? Jeśli wszystko jest umysłem, jak wyjaśnić pozorną niezależność świata fizycznego? Debata między monizmem, dualizmem i pluralizmem trwa.

Formy monizmu

• Materializm. Istnieje tylko materia.
• Idealizm. Istnieje tylko umysł i duch.
• Monizm neutralny. Pojedyncza neutralna substancja jest podstawą zarówno umysłu, jak i materii.
• Monizm priorytetowy. Całość jest wcześniejsza od swoich części.

Monizm to nie to samo, co prostota. Pojedyncza substancja może być złożona i mieć wiele cech.