Każde zdarzenie ma swoją przyczynę. Każdy wybór, którego dokonujesz, jest iloczynem wcześniejszych uwarunkowań: twoich genów, twojego wychowania, chemii twojego mózgu, praw fizyki. Gdybyś mógł wiedzieć wszystko o teraźniejszości, mógłbyś z pewnością przewidzieć przyszłość. To jest determinizm, który dręczy filozofów od tysiącleci. Skoro wszystko jest zdeterminowane, w jakim sensie jesteśmy wolni? Czy możemy ponosić odpowiedzialność za czyny, których nie mogliśmy uniknąć?

Starożytni stoicy byli deterministami, choć przypisywali ludzkiej sprawczości pewną rolę. Spinoza argumentował, że wolność polega na zrozumieniu konieczności, a nie na ucieczce od niej. Laplace wyobrażał sobie demona, który mógłby obliczyć całą przyszłość na podstawie obecnego stanu wszechświata. Mechanika kwantowa skomplikowała ten obraz. Niektóre interpretacje wprowadzają autentyczną losowość na poziomie subatomowym. Ale losowość również nie jest wolnością. Indeterminizm nie przywraca kontroli. Kompatybiliści argumentują, że wolność i determinizm są kompatybilne: wolność oznacza działanie zgodnie z własnymi pragnieniami i rozumowaniem, bez zewnętrznego przymusu. Inkompatybiliści się z tym nie zgadzają. Libertarianie uważają, że wolna wola wymaga przerwania łańcucha przyczynowo-skutkowego.

Stanowiska dotyczące wolnej woli

• Twardy determinizm. Determinizm jest prawdą, wolna wola jest iluzją.
• Libertarianizm. Determinizm jest fałszywy, wolna wola jest prawdziwa.
• Kompatibilizm. Determinizm i wolna wola mogą współistnieć.
• Zdecydowana niekompatybilność. Wolna wola jest niezgodna zarówno z determinizmem, jak i indeterminizmem.

Determinizm to nie fatalizm. Fatalizm głosi, że rezultaty następują niezależnie od tego, co robisz. Determinizm głosi, że rezultaty następują z powodu tego, co robisz, a także wszystkiego innego.