Układ współczulny to część autonomicznego układu nerwowego, która przygotowuje organizm do szybkiego działania w obliczu zagrożenia lub wyzwania. Przyspiesza tętno, rozszerza źrenice, przekierowuje przepływ krwi do mięśni szkieletowych i uwalnia glukozę z magazynów energii. Klasyczny opis to „walcz lub uciekaj”.

Neurony układu współczulnego opuszczają rdzeń kręgowy i tworzą synapsy w zwojach nerwowych blisko kręgosłupa. Stamtąd włókna postganglionowe docierają do narządów docelowych. Neuroprzekaźnikiem w większości tych połączeń jest noradrenalina. Rdzeń nadnerczy, będący zmodyfikowanym zwojem współczulnym, uwalnia adrenalinę do krwiobiegu, wzmacniając reakcję.

Układ ten działa w opozycji do układu przywspółczulnego, który odpowiada za odpoczynek i trawienie. Większość narządów jest unerwiana podwójnie, a równowaga między nimi zmienia się w zależności od aktualnych potrzeb. Przewlekła nadmierna aktywacja układu współczulnego wiąże się ze zwiększonym ryzykiem sercowo-naczyniowym.

• Mobilizuje energię do natychmiastowego działania
• Zwiększa tętno i ciśnienie krwi
• Wykorzystuje noradrenalinę w większości synaps pozaganglionowych
• Przeciwdziała aktywności układu przywspółczulnego

Zrozumienie reakcji układu współczulnego jest kluczowe dla wyjaśnienia zarówno pobudzenia adaptacyjnego, jak i fizjologicznych kosztów długotrwałego stresu.